انواع نهال شاه توت

توت سیاه: MORUS NIGRA (شاه توت)

 

 

دو نوع توت سیاه وجود دارد: یکی درست مثل توت سفید بوده که تمام خواص و شکل و فرم آن را دارد و حتی مزه اش هم مانند توت سفید شیرین بوده تنها رنگش سیاه است. این توت و درختش در ایران بسیار نادر است. نوع دیگر با تعداد درختانی خیلی زیادتر نه تنها از لحاظ رنگ میوه با توت سفید شباهتی ندارد بلکه مزه اش هم با آن بکلی فرق داشته و در ایران به نام "شاه توت" معروف است.

شاه توت میوه ای است نسبتاً کوتاه و کلفت که بسیار پرآب با مزه بین ترش – شیرین تا شیرین و پس از رسیدن به رنگ سیاه آلبالویی خیلی تیره در می آید. این میوه با در نظر گرفتن فرم کوتاه و کلفت آن می تواند پولیپلوئید POLYPLOIDE باشد.

درخت شاه توت در زمستان برگهایش را می ریزد. تنه اش معمولاً کوتاه و در صورت مسن بودن، تاجش خیلی بزرگ می شود تا آنجا که در حد نهایت حتی 600 متر مربع سطح زمین را می پوشاند. و می تواند بیش از 200 سال عمر کند. ارتفاع درخت شاه توت متفاوت بوده و بین 8 تا 12 متر است.

رنگ پوست آن قهوه ای تا قهوه ای سیر ولی شاخه هایش تا اندازه ای سبز روش با دانه دانه های فراوان روی پوست آن است و در صورت بریدن شیره از آن ترشح می‌شود.

جوانه هایش نسبتاً قوی و کلفت (قویتر از جوانه های درخت توت سفید) و براق به شکل بیضی مخروطی و به رنگ قهوه ای بنفش هستند.

طول برگهایش 7 تا 18 سانتی متر و عرض آن حدود 8 سانتی متر است. فرم آنها بیضی تا قلبی شکل با حاشیه ای دندانه دار و نوک تیز و کوچک هستند. برگها در سطح بالای سبز تیره رنگ بوده و تعدادی مو نیز رویشان دیده می شوند. سطح پایینی آن سبز روشن با موهای زیادتری هستند. طول دسته برگ حدود 2 سانتی متر و کمی کلفت، با موهایی نسبتاً زیادتر از برگ است.

از برگهای توت سیاه (شاه توت) در پرورش کرم ابریشم معمولاً استفاده نمی کنند، چون کرم ها با خوردن مقدار زیاد آن بیمار شده، اسهال می گیرند و تلف می شوند.

گل نر کوتاه و کلفت و به رنگ سبز تیره است. گل ماده از گل نر هم کوتاهتر است. گوشت میوه ها از دیواره های گلها به وجود می آیند که رنگ آنها قرمز تیره یا آبی سیاه با مزه ای مطبوع می شود. تنها کمی قبل از افتادن از درخت، قابل خوردن می‌شود. چون تا کمی پیش از رسیدن مزه ترشی دارند که برای خوردن چندان جالب نیستند. زمان گلدهی آن معمولاً اردیبهشت ماه است. پرنده ها به خوردنشان بسیار علاقمندند. بنابراین، به محض رسیدن باید چیده شوند. با توت سیاه خمیر یا ژله خوب و معطری درست می کنند.

شاه توت در اروپای مرکزی هم، نقاطی که زمستان ملایمی داشته باشند، می رویند. در گیاه شناسی شاه توت را به نام توت سیاه MORUS NIGRA می نامند و حال آنکه در حقیقت تنها نوع پیشین (توت سیاه) می بایست به این نام خوانده می شد. میوه‌های شاه توت را معمولاً خشک نمی کنند و تنها به صورت تازه مصرف می شوند. درختش اغلب پر رشدتر و بلندتر از درخت توت سفید است. گاهی اوقات به بزرگی یک درخت نسبتاً تنومند گردو هم می رسند ولی معمولاً ارتفاع آن در حدود 15 متر است. شاه توت تا ارتفاع1500 متر از سطح اقیانوسها و بیشتر می تواند به خوبی رشد کرده و میوه های فراوان هم بدهد.

در اغلب نقاط ایران شاه توت، در یزد توت سیاه و در همدان توت شرابی نامیده می‌شود. درخت شاه توت را بومی ایران و ترکیه می دانند. در ایران در آذربایجان غربی و در حوالی دره قاسملو ارومیه به حال وحشی دیده می شود. در کرمانشاه در ارتفاعات کوه های برناج و پرو در ییلاقات بیرجند هم وجود دارد.

درختی است با قامتی متوسط تا 15 متر. پوست تنه آن خاکستری تیره، برگهایش سبز و ریز با قاعده ای کاملاً قلبی شکل و دارای دمبرگ کوتاه است. میوه های مرکبش درشت و کرکدار با پایه نسبتاً کوتاه است.

پس از رسیدن هنگام خوردن دستها و لبها را رنگی قرمز تا سیاه می کند که پاک کردن آن مشکل بوده و با صابون از بین نمی‌رود.

بهترین راه پاک کردن دستها این است که برگهای شاه توت را خوب مچاله کرده و بین دو کف دست آنها را به شدت مالیده و سپس دستها را با آب بشویند.